BTLC - Giữa không gian ngoài trời tĩnh lặng của cơ sở 1 Bảo tàng tỉnh Lào Cai tại phường Yên Bái, bốn khẩu súng thần công bằng gang đúc được đặt trang trọng hai bên lối lên xuống trước cửa nhà trưng bày. Lặng lẽ nằm đó, những hiện vật nhuốm màu thời gian như đang kể lại một câu chuyện dài về lịch sử quân sự triều đại nhà Nguyễn, về khát vọng giữ nước và dấu ấn kỹ thuật của cha ông trong một giai đoạn đầy biến động của dân tộc.

Súng thần công thời Nguyễn được trưng bày trang trọng hai bên lối lên xuống cơ sở 1 Bảo tàng Lào Cai.

Dưới triều Nguyễn, đặc biệt là thời vua Gia Long (1802 - 1820) và Minh Mạng (1820 -1840), kỹ thuật đúc súng thần công của người Việt phát triển rực rỡ nhất. Nhà nước phong kiến tập trung xây dựng lực lượng quân sự, chú trọng trang bị vũ khí hiện đại để bảo vệ bờ cõi. Chỉ trong hai triều đại này, đã có tới 2.468 khẩu súng thần công các loại được đúc, phản ánh trình độ luyện kim, tổ chức sản xuất và tư duy quân sự tiên tiến của Việt Nam đầu thế kỷ XIX.

Về cấu tạo, súng thần công gồm nòng súng dài bằng gang đúc liền khối, lỗ điểm hỏa để châm ngòi, khối hậu chứa thuốc nổ và bệ đỡ có trục quay nhằm điều chỉnh hướng và góc bắn. Khi thuốc súng phát nổ, lực phản xạ mạnh đẩy viên đạn bằng đá hoặc kim loại lao đi với tốc độ lớn, có thể vươn xa từ vài trăm mét đến khoảng một kilômét. Mỗi phát bắn sử dụng lượng thuốc nổ khoảng 1,34 kg, đủ sức công phá thành lũy, tàu chiến hoặc các mục tiêu cố định ở cự ly gần.

Những khẩu súng thần công hiện trưng bày tại Bảo tàng tỉnh Lào Cai được cán bộ bảo tàng phát hiện và sưu tầm dọc theo sông Hồng và sông Chảy - hai tuyến giao thông thủy huyết mạch nối miền xuôi với vùng Yên Bái xưa. Đây không chỉ là con đường vận chuyển hàng hóa, đi lại, mà còn là tuyến phòng thủ chiến lược trong các cuộc kháng chiến. Theo tư liệu lịch sử, các khẩu súng này từng được nghĩa quân trong phong trào Cần Vương sử dụng, dưới sự chỉ huy của các thủ lĩnh yêu nước như Nguyễn Quang Bích và Nguyễn Văn Giáp, trong cuộc đấu tranh chống thực dân Pháp xâm lược tại Yên Bái vào những năm cuối thế kỷ XIX.

Những khẩu súng thần công thu hút sự quan tâm đặc biệt của các em nhỏ khi đến tham quan tại Bảo tàng Lào Cai.

Việc trưng bày súng thần công ở Bảo tàng có ý nghĩa sâu sắc là minh chứng cho kỹ thuật quân sự, công nghệ đúc vũ khí của người Việt trong lịch sử; là biểu tượng sức mạnh, chủ quyền quốc gia, và ý chí độc lập của các triều đại phong kiến. Đồng thời, những khẩu súng ấy còn là cầu nối quá khứ với hiện tại, góp phần giáo dục truyền thống yêu nước, khơi dậy lòng tự hào dân tộc và giúp công chúng hôm nay cảm nhận rõ hơn sự giao thoa giữa văn hóa, kỹ thuật và tinh thần đấu tranh bền bỉ của cha ông trên hành trình giữ nước./.