BTLC - Lễ cơm mới đền Đông Cuông diễn ra tại đền Đông Cuông, thôn Bến Đền, xã Đông Cuông, tỉnh Lào Cai. Là một nghi lễ nông nghiệp truyền thống mang đậm bản sắc văn hóa của người Tày Khao, đây không chỉ là dịp để người dân tổng kết một năm lao động sản xuất, bày tỏ lòng tri ân với đất trời thần linh, Thánh Mẫu Thượng Ngàn và tổ tiên mà còn là không gian giao lưu học hỏi kinh nghiệm và giáo dục thế hệ trẻ về những giá trị văn hóa truyền thống.

Đền Đông Cuông nơi tổ chức lễ cơm mới.

Theo truyền thống, lễ cơm mới được tổ chức vào 0 giờ ngày Mão tháng 9 âm lịch hằng năm, ngay sau vụ mùa bội thu. Đây là thời điểm người dân Tày Khao gác lại công việc đồng áng để dâng lên thần, thánh những sản vật tinh túy nhất mùa vụ, cầu mong sự phù hộ cho một năm mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu cuộc sống ấm no.

Đền Đông Cuông - nơi diễn ra nghi lễ, có vị trí quan trọng trong hệ thống thờ Mẫu Tam Phủ của người Việt, đặc biệt là thờ Mẫu đệ nhị Thượng Ngàn là công chúa La Bình, con gái của Sơn Tinh và Mỵ Nương, người có công lao cai quản và dạy dân trồng trọt nơi rừng núi. Lễ cơm mới là dịp để người dân thể hiện lòng biết ơn sâu sắc tới Mẫu và các vị thần linh đã mang lại mùa màng tốt tươi. Ngoài ra, đền còn là nơi thờ tự các vị thủ lĩnh địa phương có công lớn trong công cuộc kháng chiến chống quân Nguyên Mông như Hà Đặc, Hà Chương, Hà Bổng nên nghi lễ còn mang ý nghĩa tưởng nhớ tri ân các anh hùng dân tộc.

Lễ cơm mới đền Đông Cuông là một nghi lễ của Lễ hội đền Đông Cuông - Di sản văn hóa đã được ghi danh vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia năm 2023, nổi bật với nhiều nghi lễ trang trọng và độc đáo như:

- Lễ mổ trâu đen tế Mẫu: Đây là nghi thức tâm linh quan trọng diễn ra vào lúc 0 giờ ngày Mão tháng 9 tại gốc cây cổ thụ trước sân Đền. Trâu đen được hiến sinh cho trời đất, thể hiện sự kính trọng và mong cầu sự phù hộ. Thịt trâu sau đó được chế biến thành 36 mâm cỗ để dâng cúng trong đền, tưởng nhớ các thần linh và anh hùng dân tộc.

- Dâng cốm nếp và sản vật mùa vụ: Cốm nếp mới được xem là tinh túy của đất trời - lễ vật không thể thiếu trong mâm cỗ dâng Mẫu Thượng Ngàn và Ngọc Hoàng vào tháng 9. Cùng với cốm người dân còn dâng các sản vật khác từ trồng trọt chăn nuôi như lợn, gà, xôi, rượu, măng, ngô… để thể hiện lòng biết ơn.

Lễ vật dâng Thánh Mẫu.

- Xòe Then là hoạt động trình diễn nghệ thuật không thể thiếu trong các dịp lễ hội tại đền Đông Cuông. Đây là điệu múa mang tính tín ngưỡng, được biểu diễn trong không gian linh thiêng, kết hợp giữa các động tác xòe và đàn tính, chùm nhạc dâng lên Mẫu và các vị thần linh, cầu mong thần linh ban phước lành, mùa màng bội thu và sự bình yên cho cộng đồng.

- Diễn xướng hầu đồng: Hoạt động này thường diễn ra trước lễ chính, các thanh đồng, kết hợp âm nhạc chầu văn và các điệu múa uyển chuyển. Hầu đồng không chỉ là một phần của Di sản thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu Tam Phủ của người Việt được UNESCO công nhận mà còn góp phần làm tăng lên không khí trang nghiêm và linh thiêng cho lễ hội mùa thu tại đền Đông Cuông.

Nghệ nhân ưu tú Đặng Ngọc Anh thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ tại Lễ hội cơm mới 2024.

- Sau phần lễ trang trọng, phần hội được diễn ra với các trò chơi dân gian sôi nổi như thi làm cốm, đẩy gậy, kéo co, đấu vật, ném còn, hát then, …Các hoạt động này không chỉ mang tính giải trí mà còn góp phần bảo tồn và phát huy các loại hình nghệ thuật trình diễn dân gian truyền thống, tạo không khí vui tươi đoàn kết trong cộng đồng.

Lễ cơm mới đền Đông Cuông có ý nghĩa quan trọng trong việc:

* Tôn vinh và bảo tồn văn hóa: Giữ gìn và phát huy những giá trị văn hóa truyền thống, nét đẹp bản sắc của người Tày Khao và tín ngưỡng thờ Mẫu của người Việt.

* Gắn kết cộng đồng: Tạo cơ hội cho mọi người gặp gỡ giao lưu, chia sẻ kinh nghiệm và thắt chặt tình đoàn kết.

* Phát triển du lịch: Thu hút khách thập phương góp phần quảng bá hình ảnh địa phương và thúc đẩy phát triển du lịch văn hóa tâm linh.

Năm 2025, theo kế hoạch, lễ cơm mới đền Đông Cuông diễn ra trong hai ngày 24 - 25/10 (tức ngày 04 - 05/9 âm lịch) tại Di tích lịch sử quốc gia đền Đông Cuông, thôn Bến Đền, xã Đông Cuông, tỉnh Lào Cai với nhiều hoạt động tâm linh độc đáo, mang đậm bản sắc văn hóa truyền thống. Những ngày này, người dân xã Đông Cuông đang tất bật chuẩn bị lễ vật, kiệu rước, trang trí mâm cỗ và dọn dẹp khuôn viên di tích, sẵn sàng đón du khách về trẩy hội.